இது, 1914 ஜூலை நெருக்கடி முதல் 1945-க்குப் பிந்தைய உலகம் வரை இரண்டு உலகப் போர்களின் கதையைச் சொல்லும் எங்கள் 'உலகப் போர்கள்' தொடரின் ஏழாம் பகுதி. இந்தத் தொடர் ஒவ்வொரு திங்கள், புதன், வெள்ளிக்கிழமையும் வெளிவரும்.

ஆறாம் பகுதியில் மேற்கு முனையின் அகழிகளுக்குள் இறங்கினோம்: சேறு, முள்கம்பி, பீரங்கி, சில நூறு மீட்டருக்காக மாதக்கணக்கில் நீண்ட சண்டைகள். இப்போது வரைபடத்தைக் கிழக்கே திருப்புவோம். அங்கே போர் வேறு முகம் காட்டியது. படைகள் நூற்றுக்கணக்கான கிலோமீட்டர் முன்னேறின, பின்வாங்கின; கோட்டைகள் முற்றுகையிடப்பட்டு வீழ்ந்தன; லட்சக்கணக்கான வீரர்கள் கைதிகளாயினர். போர் முடிந்தபோது, அங்கு மோதிய மூன்று பேரரசுகள் – ரஷ்யா, ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி, ஜெர்மனி – வரலாற்றிலிருந்தே மறைந்திருந்தன.

கிழக்கு முனை என்றால் என்ன?

ஒரு பக்கம் ஜெர்மனியும் ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரியும் (பின்னர் பல்கேரியாவும்); மறுபக்கம் ரஷ்யாவும் செர்பியாவும் (1916 முதல் ருமேனியாவும்). பால்டிக் கடல் முதல் கருங்கடல் வரை நீண்ட இந்தப் போர்க்களத்தின் பெரும்பகுதி இன்றைய போலந்திலும் மேற்கு உக்ரைனிலும் இருந்தது. பிரிட்டனின் இம்பீரியல் போர் அருங்காட்சியகங்கள் (IWM) சொல்வதுபோல, இது மேற்கு முனையைவிட 'அதிக இயக்கம்' கொண்ட போர் – திறந்த சமவெளிகள், காடுகள், ஏரிகள், மலைக் கணவாய்கள் வழியே முன்னேற்றமும் பின்வாங்கலும் மாறி மாறி நடந்தன.

மூன்றாம் பகுதியில் பார்த்த ஷ்லீஃபன் திட்டம், ரஷ்யா படைகளைத் திரட்டி (mobilisation) எல்லைக்குக் கொண்டுவர பல வாரங்கள் ஆகும் என்று கணக்கிட்டது. அந்தக் கணக்கு தவறியது. மேற்கத்திய செய்தித்தாள்கள் ரஷ்யாவின் பெரும் படையை பெர்லின் வரை நசுக்கிச் செல்லும் 'நீராவி உருளை' (steamroller) என்று வர்ணித்தன. உண்மை அதைவிடச் சிக்கலானது: உலகின் மிகப் பெரிய படை ரஷ்யாவிடம் இருந்தது; ஆனால் தொழில்துறை பலவீனத்தால் அத்தனை பேருக்கும் ஆயுதமும் உணவும் தர முடியவில்லை. பெரும்பாலான வீரர்கள் அறுவடைக் காலத்தில் வயலை விட்டு வந்த விவசாயிகள் என்கிறது IWM.

டானன்பர்க்: கிழக்கு பிரஷ்யாவில் ரஷ்யாவின் பேரழிவு (1914 ஆகஸ்ட்)

பிரான்ஸுக்கு உதவ, போர் தொடங்கிய இரண்டு வாரங்களுக்குள் ரஷ்யா ஜெர்மனியின் கிழக்கு மாகாணமான கிழக்கு பிரஷ்யாவுக்குள் (East Prussia; இன்று போலந்து, ரஷ்யாவின் கலினின்கிராட் பகுதி) நுழைந்தது. கிழக்கிலிருந்து ஜெனரல் ரென்னென்காம்ப் (Rennenkampf) தலைமையிலான முதல் படை; தெற்கிலிருந்து ஜெனரல் சம்சோனோவ் (Samsonov) தலைமையிலான இரண்டாம் படை. இரண்டும் சேர்ந்து ஜெர்மானியரை இடுக்கியில் பிடிப்பதுதான் திட்டம். ஆனால் இடையே மசூரிய ஏரிகள் (Masurian Lakes) இருந்தன; இரு தளபதிகளுக்கும் ஒருங்கிணைப்பும் இல்லை.

ஆகஸ்ட் 23 அன்று ஓய்வுபெற்றிருந்த ஜெனரல் ஹிண்டன்பர்க் (Paul von Hindenburg), அவரது தலைமைத் தளபதி லூடன்டார்ஃப் (Erich Ludendorff) இருவரும் ஜெர்மன் எட்டாம் படையின் பொறுப்பை ஏற்றனர். அதிகாரி மேக்ஸ் ஹாஃப்மன் (Max Hoffmann) முன்பே வகுத்திருந்த திட்டத்தை அவர்கள் செயல்படுத்தினர்: ரென்னென்காம்ப் முன் ஒரு மெல்லிய காவல் வரிசையை மட்டும் விட்டுவிட்டு, ரயில்கள் மூலம் பெரும்பாலான படையைத் தெற்கே சம்சோனோவுக்கு எதிராகத் திருப்புவது. ரஷ்யத் தலைமையகங்கள் வானொலியில் கட்டளைகளை மறைகுறியீடு இல்லாமல் அனுப்பின; ஜெர்மானியர் அவற்றைக் கேட்டுக்கொண்டிருந்தனர்.

ஆகஸ்ட் 26 முதல் சம்சோனோவின் இரு பக்கங்களும் தாக்கப்பட்டன; நடுப்பகுதி பொறிக்குள் முன்னேறிக்கொண்டே இருந்தது. ஆகஸ்ட் 29-க்குள் ஜெர்மன் இடுக்கி ஹோஹென்ஸ்டைன் (இன்று ஒல்ஷ்டினெக்), நைடன்பர்க் (இன்று நிட்ஸிட்சா) காடுகளுக்குப் பின்னால் மூடிக்கொண்டது. தோல்வியின் அளவைத் தாங்க முடியாமல் சம்சோனோவ் அன்றிரவு காட்டில் தன் உயிரை மாய்த்துக்கொண்டார்.

இழப்புகள் பற்றிய எண்ணிக்கைகள் மூலத்துக்கு மூலம் மாறுகின்றன. 1914-ல் வெளியான ஒரு ஜெர்மன் போர் வரைபடச் சுவரொட்டிக்கான IWM குறிப்பு, ரஷ்யாவுக்கு 50,000 உயிரிழப்பு/காயம், 92,000 கைதிகள் என்கிறது; போலந்து வரலாற்றுத் தளமான TheGreatWar.pl, சுமார் 30,000 பேர் கொல்லப்பட்டு/காயமடைந்து, 90,000-க்கும் மேற்பட்டோர் சிறைப்பிடிக்கப்பட்டனர் என்கிறது. அருகிலிருந்த டானன்பர்க் (இன்று ஸ்டெம்பார்க்) கிராமத்தின் பெயரை ஜெர்மானியர் வேண்டுமென்றே தேர்ந்தெடுத்தனர் – 1410-ல் அங்கே டியூட்டானிக் வீரர்கள் போலந்து-லிதுவேனியப் படைகளிடம் தோற்றதற்கான 'பழிவாங்கல்' என்று இந்த வெற்றி விளம்பரப்படுத்தப்பட்டது.

செப்டம்பர் தொடக்கத்தில் முதல் மசூரிய ஏரிப் போரில் ரென்னென்காம்ப்பின் படையும் விரட்டப்பட்டது. இந்த இரு போர்களிலும் சேர்த்து ரஷ்யா இரண்டு முழுப் படைகளை – 2,50,000-க்கும் மேற்பட்ட வீரர்களை – இழந்தது என்கிறார் வரலாற்றாசிரியர் ஜொனாதன் ஸ்மீல் (BBC History).

கலீசியாவும் செர்பியாவும்: ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரியின் கசப்பான ஆண்டு

தெற்கே கதை தலைகீழ். ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரியின் கலீசியா (Galicia; இன்று தென்கிழக்கு போலந்தும் மேற்கு உக்ரைனும்) மாகாணத்திலிருந்து அதன் தலைமைத் தளபதி கான்ராட் (Conrad von Hötzendorf) வடக்கே ரஷ்ய போலந்துக்குள் தாக்கினார். ஆஸ்திரிய அரசு ஆவணக் காப்பகத்தின் (Austrian State Archives) முதல் உலகப் போர் வரலாற்றுப் பக்கங்களின்படி, தொடக்கத்தில் க்ராஸ்னிக், கொமாரோவ் போர்களில் வென்றாலும், கிழக்கே எதிர்பாராத அளவிலான ரஷ்யப் படைகளைச் சந்தித்துப் பின்வாங்க வேண்டியதாயிற்று. செப்டம்பர் 2 அன்று கலீசியாவின் தலைநகர் லெம்பர்க் (இன்று உக்ரைனின் லிவிவ்) கைவிடப்பட்டது. ஆஸ்திரியப் படைகள் கார்பாத்திய மலைகள் வரை பின்வாங்கின.

அதனால் ப்ரெஸ்மிஸ்ல் (Przemyśl) என்ற பெரும் கோட்டை ரஷ்ய முற்றுகைக்குள் சிக்கியது. அதை மீட்க 1915 ஜனவரி முதல் பனி மூடிய கார்பாத்தியர்களில் நடத்திய தாக்குதல்கள் பேரிழப்பில் முடிந்தன. 1915 மார்ச் 22 அன்று, கோட்டைகளையும் பீரங்கிகளையும் தகர்த்துவிட்டு, 9 ஜெனரல்கள், 2,600 அதிகாரிகள், 1,17,000 வீரர்கள் ரஷ்யர்களிடம் சரணடைந்தனர் என்று ஆஸ்திரிய ஆவணக் காப்பகம் பதிவு செய்கிறது.

செர்பியாவிலும் அவமானம். 1914 ஆகஸ்டில் ஆஸ்திரியப் படையெடுப்பு விரட்டப்பட்டது. டிசம்பர் 2 அன்று பெல்கிரேடைக் கைப்பற்றினாலும், மறுநாளே தொடங்கிய செர்பிய எதிர்த்தாக்குதலால் டிசம்பர் 15-க்குள் நகரை விட்டு வெளியேற வேண்டியதாயிற்று. ஆனால் செர்பியாவும் களைத்துப் போயிருந்தது. 1915 அக்டோபரில் ஜெர்மனி, ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி, பல்கேரியா மூன்றும் சேர்ந்து தாக்கியபோது செர்பியா வீழ்ந்தது; அதன் படை குளிர்காலத்தில் அல்பேனிய மலைகள் வழியே பின்வாங்கியது. கிரீஸின் சலோனிகாவில் (இன்று தெசலோனிகி) இறங்கிய பிரிட்டிஷ்-பிரெஞ்சுப் படை உதவுவதற்குத் தாமதமாகவே வந்தது என்கிறது IWM.

1915: கோர்லிஸ்-டார்னோவ் உடைப்பும் 'பெரும் பின்வாங்கலும்'

1915 வசந்தத்தில் ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி உடையும் நிலையில் இருந்தது. ஜெர்மன் தலைமைத் தளபதி ஃபால்கன்ஹைன் (Falkenhayn), ஜெனரல் மெக்கென்சன் (August von Mackensen) தலைமையில் புதிய ஜெர்மன் பதினோராம் படையை அனுப்பினார். க்ராகோவுக்குத் தென்கிழக்கே கோர்லிஸ் (Gorlice), டார்னோவ் (Tarnów) நகரங்களுக்கு இடையே, ரஷ்ய வரிசையின் பலவீனமான பகுதியை அவர்கள் குறிவைத்தனர்.

1915 மே 2 அன்று சுமார் நான்கு மணி நேரக் கடும் பீரங்கித் தாக்குதலுக்குப் பின் காலாட்படை முன்னேறியது. மே 4-க்குள் ரஷ்ய முனையில் 12 கி.மீ. ஆழத்துக்கு உடைப்பு ஏற்பட்டது என்கிறது ஆஸ்திரிய ஆவணக் காப்பகம். சிறிய உதவி நடவடிக்கையாகத் தொடங்கியது பெரும் வெற்றியாக மாறியது: ஜூன் 4 அன்று ப்ரெஸ்மிஸ்ல், ஜூன் 22 அன்று லெம்பர்க் மீட்கப்பட்டன.

அதன்பின் ரஷ்யா 'பெரும் பின்வாங்கல்' (Great Retreat) என்று அழைக்கப்படும் நீண்ட பின்வாங்கலைத் தொடங்கியது. 1915 ஆகஸ்ட் தொடக்கத்தில் வார்சா வீழ்ந்தது. அந்த ஆண்டின் நடுவுக்குள் ரஷ்ய போலந்து முழுவதும், லிதுவேனியா, லாட்வியாவின் பெரும்பகுதி ஜெர்மானியர் கைக்குச் சென்றன என்கிறார் ஸ்மீல். அந்த ஆண்டு மட்டும் சிறைப்பிடிக்கப்பட்ட ரஷ்ய வீரர்கள் சுமார் பத்து லட்சம் என்று அடிக்கடி மதிப்பிடப்படுகிறது; துல்லியமான எண்ணிக்கை மூலத்துக்கு மூலம் வேறுபடுகிறது. லட்சக்கணக்கான பொதுமக்கள் அகதிகளாகக் கிழக்கே தள்ளப்பட்டனர். 1915 செப்டம்பரில் ஜார் இரண்டாம் நிக்கோலஸ் படையின் நேரடித் தலைமையை ஏற்றார் – இனி ஒவ்வொரு தோல்வியும் நேரடியாக அரியணையின் தோல்வியாகப் பார்க்கப்படும் நிலை உருவானது.

1916: புருசிலோவ் தாக்குதல்

கிழக்கு முனையில் நேச நாடுகளின் மிகக் குறிப்பிடத்தக்க வெற்றி 1916-ல் வந்தது. அந்த ஆண்டு மார்ச்சில் ரஷ்யாவின் தென்மேற்கு முனையின் தலைமையை ஜெனரல் புருசிலோவ் (Aleksei Brusilov) ஏற்றார். ஒரே குறுகிய இடத்தில் படைகளைக் குவிக்காமல், மிக நீண்ட முனை முழுவதும் பல இடங்களில் ஒரே நேரத்தில் தாக்கத் தயாரானார்: கவனமான உளவு, எதிரியை நோக்கித் தோண்டப்பட்ட முன்னேற்ற அகழிகள் (saps), குறுகிய ஆனால் கடுமையான பீரங்கித் தாக்குதல். முக்கியத் தாக்குதல் எங்கே வரும் என்று எதிரியால் கணிக்க முடியவில்லை.

1916 ஜூன் 4 அன்று தாக்குதல் தொடங்கியது. ஆழமான நிலத்தடிப் பதுங்குகுழிகளில் இருந்த ஆஸ்திரிய வீரர்கள், அகழிக்குள் வருவதற்கு முன்பே ரஷ்யர்களால் பிடிக்கப்பட்டனர். ஆஸ்திரியப் படைப்பிரிவுகள் 'வெயிலில் வெண்ணெய் போல உருகின' என்று ஆஸ்திரிய ஆவணக் காப்பகத்தின் ஜெர்மன் மொழிக் குறிப்பு வர்ணிக்கிறது. ரஷ்யர்கள் செர்னோவிட்ஸ் (இன்று உக்ரைனின் செர்னிவ்ட்சி) நகரையும் புக்கோவினாவின் பெரும்பகுதியையும் கைப்பற்றினர். ஜெர்மன் படைகளை அவசரமாக அனுப்பித்தான் முனையை நிலைநிறுத்த முடிந்தது; செப்டம்பரில் ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி, ஜெர்மன் கெய்சரின் தலைமையிலான கூட்டுக் கட்டளையை ஏற்க வேண்டியதாயிற்று.

இழப்புகள் மிகவும் சர்ச்சைக்குரியவை:

  • ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி (1916 ஜூன்-ஜூலை): சுமார் 4,75,000 பேர்; அவர்களில் சிறைப்பிடிக்கப்பட்டோர்/காணாமல் போனோர் சுமார் 2,26,000 (ஆஸ்திரிய ஆவணக் காப்பகம்) முதல் 2,66,000 (ஆஸ்திரிய அதிகாரபூர்வ வரலாறு, TheGreatWar.pl சுருக்கம்) வரை.
  • முழுத் தாக்குதல் காலம்: ஜெர்மன் அதிகாரபூர்வ வரலாறு ஆஸ்திரிய இழப்பை சுமார் 6,16,000 (3,27,000-க்கும் மேற்பட்ட கைதிகள்) என்கிறது.
  • ரஷ்யா: பொதுவாக ஐந்து லட்சம் முதல் பத்து லட்சம் வரை என்று ஏற்கப்படுகிறது; சில ரஷ்ய மதிப்பீடுகள் இதைவிட அதிகம்.

இந்தத் தாக்குதல் வெர்டூனில் பிரான்ஸுக்கும் இத்தாலிக்கும் அழுத்தத்தைக் குறைத்தது. ஆனால் ஆஸ்திரியாவைப் போரிலிருந்து வெளியேற்ற முடியவில்லை; பின்னர் கோவெல் அருகே ஜெர்மன் வரிசைகளுக்கு எதிரான மீண்டும் மீண்டும் தாக்குதல்களில் ரஷ்ய இழப்பும் சோர்வும் பெருகின.

ருமேனியாவும் பால்கனும்: மேற்கிலிருந்து வேறுபட்ட இயக்கப் போர்

புருசிலோவின் வெற்றியால் ஊக்கம் பெற்று, 1916 ஆகஸ்ட் 27 அன்று ருமேனியா நேச நாடுகளுடன் சேர்ந்து ஆஸ்திரியாவின் டிரான்சில்வேனியாவுக்குள் நுழைந்தது. ஆனால் ஃபால்கன்ஹைனின் ஜெர்மன் படை அவர்களைக் கார்பாத்தியர்களுக்கு அப்பால் விரட்டியது; தெற்கிலிருந்து மெக்கென்சனின் ஜெர்மன்-பல்கேரியப் படை டான்யூப் நதியைக் கடந்தது. 1916 டிசம்பர் 6 அன்று தலைநகர் புக்கரெஸ்ட்டும் ப்ளோயெஷ்டி எண்ணெய் வயல்களும் வீழ்ந்தன. ருமேனியாவின் தானியமும் எண்ணெயும் 1917-ல் மைய நாடுகளுக்கு (Central Powers – ஜெர்மனி, ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி அணி) பெரும் உதவியாயின.

இதுதான் கிழக்கின் தனித்தன்மை. மேற்கில் சில கிலோமீட்டருக்கு மாதங்கள் ஆயின; கிழக்கில் முனை மிக நீளமாக இருந்ததால் எல்லா இடத்திலும் அகழி அரண் கட்ட முடியவில்லை – படைகள் இன்னும் சுற்றிவளைக்கப்பட்டன, விரட்டப்பட்டன, முழுமையாக அழிக்கப்பட்டன.

பேரரசுகளின் சரிவு

மிகப் பெரிய விலை கொடுத்தது ரஷ்யா. உணவுப் பற்றாக்குறை, விலைவாசி உயர்வு, லட்சக்கணக்கான உயிரிழப்புகள், மதிப்பிழந்த அரசவை – இவை 1917 பிப்ரவரிப் புரட்சிக்கும் ஜார் இரண்டாம் நிக்கோலஸின் பதவி விலகலுக்கும் வழிவகுத்தன. அக்டோபரில் போல்ஷெவிக்குகள் ஆட்சியைக் கைப்பற்றினர் (விரிவாக: ரஷ்யப் புரட்சி 1917). 1918 மார்ச் 3 அன்று ப்ரெஸ்ட்-லிடோவ்ஸ்க் ஒப்பந்தம் (Treaty of Brest-Litovsk) மூலம் ரஷ்யா போரிலிருந்து வெளியேறி, மேற்கில் பெரும் நிலப்பரப்பை இழந்தது.

ஆனால் ஜெர்மனியின் கிழக்கு வெற்றியும் நிலைக்கவில்லை. 1918-ல் மேற்கில் தோற்றதும் அந்த ஒப்பந்தம் செல்லாததானது; ஜெர்மன் பேரரசு குடியரசாக மாறியது. கலீசியாவிலும் கார்பாத்தியர்களிலும் ரத்தம் சிந்திய ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி 1918 அக்டோபர்-நவம்பரில் சிதைந்து, போலந்து, செக்கோஸ்லோவாக்கியா போன்ற புதிய நாடுகள் உருவாயின. நான்காவதாகச் சரிந்த ஓட்டோமான் பேரரசின் கதை அடுத்த பகுதியில் தொடங்குகிறது.

இந்த முனையில் இந்தியப் படைகள் போரிடவில்லை. இந்திய வீரர்களின் போர் பிரான்ஸ், மெசபடோமியா, கிழக்கு ஆப்பிரிக்கா, கலிப்போலி போன்ற இடங்களில் நடந்தது; அவற்றைத் தனிப் பகுதிகளில் பார்க்கிறோம்.

வரலாற்றாசிரியர்கள் விவாதிப்பவை

  • ரஷ்யாவின் படையெடுப்பு பாரிஸைக் காப்பாற்றியதா? மார்ன் போருக்கு முன் ஜெர்மனி இரண்டு படைப்பிரிவுகளை மேற்கிலிருந்து கிழக்கே அனுப்பியது. இது 'பாரிஸ் வீழ்வதைத் தடுத்திருக்கலாம்' என்கிறார் ஸ்மீல்; அவை டானன்பர்க்குக்கும் தாமதமாகவே சென்றன, மார்னில் பிரெஞ்சு-பிரிட்டிஷ் முடிவுகளே முக்கியம் என்பது மற்றவர்கள் கருத்து.
  • டானன்பர்க் வெற்றி யாருடையது? ஹிண்டன்பர்க்கும் லூடன்டார்ஃபும் தேசிய நாயகர்களாகி, பின்னர் ஜெர்மனியின் போர் முயற்சியையே நடத்தினர். ஆனால் திட்டம் ஹாஃப்மனுடையது, தீர்மானமான பக்கவாட்டுத் தாக்குதல் ஜெனரல் ஃபிரான்ஸ்வாவுடையது (Hermann von François), மறைகுறியீடு இல்லாத ரஷ்ய வானொலிச் செய்திகளும் பெரிதும் உதவின.
  • ரஷ்யா தொடக்கத்திலேயே தோற்கும் நிலையில் இருந்ததா? பழைய நூல்கள் 'பின்தங்கிய படை' என்று சித்தரிக்கின்றன. ஆனால் ரஷ்யா ஆஸ்திரியாவைப் பலமுறை வென்றது; 1916-ல் ஆயுத விநியோகத்தை மேம்படுத்தியது; புருசிலோவ் போன்ற புதுமையான தளபதியை உருவாக்கியது. 1917 சரிவு போர்க்களத் தோல்வி மட்டுமல்ல, அரசியல்-பொருளாதார நெருக்கடியும் கூட.
  • எத்தனை பேர் இறந்தனர்? கிழக்கு முனைப் பதிவுகள், குறிப்பாக ரஷ்யப் பதிவுகள், முழுமையற்றவை. அதனால்தான் இங்கு எண்ணிக்கைகளை வரம்புகளாகத் தருகிறோம்.

ஒரே பார்வையில்: கிழக்கு முனை 1914-1918

காலம் 1914 ஆகஸ்ட் முதல் 1918 மார்ச் (ப்ரெஸ்ட்-லிடோவ்ஸ்க் ஒப்பந்தம்) வரை; ருமேனிய முனை 1916 ஆகஸ்ட் முதல்
இடம் பால்டிக் முதல் கருங்கடல் வரை: கிழக்கு பிரஷ்யா, ரஷ்ய போலந்து, கலீசியா, கார்பாத்தியர்கள், செர்பியா, ருமேனியா
தரப்புகள் ஜெர்மனி, ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி, பின்னர் பல்கேரியா vs ரஷ்யா, செர்பியா, பின்னர் ருமேனியா
முக்கியத் தளபதிகள் ஹிண்டன்பர்க், லூடன்டார்ஃப், மெக்கென்சன், கான்ராட் vs சம்சோனோவ், ரென்னென்காம்ப், புருசிலோவ்
டானன்பர்க் (1914) ரஷ்ய இரண்டாம் படை அழிவு; சுமார் 30,000-50,000 உயிரிழப்பு/காயம், சுமார் 90,000-92,000 கைதிகள் (IWM; TheGreatWar.pl)
ப்ரெஸ்மிஸ்ல் (1915) சுமார் 1,17,000 வீரர்கள், 2,600 அதிகாரிகள், 9 ஜெனரல்கள் சரண் (ஆஸ்திரிய ஆவணக் காப்பகம்)
கோர்லிஸ்-டார்னோவ் (1915) மைய நாடுகளின் உடைப்பு; ரஷ்யா போலந்து, லிதுவேனியாவை இழந்தது
புருசிலோவ் (1916) ஜூன்-ஜூலையில் ஆஸ்திரிய இழப்பு சுமார் 4,75,000 (2,26,000-2,66,000 கைதிகள்/காணாமல்); ரஷ்ய இழப்பு சுமார் 5-10 லட்சம்
முடிவு ரஷ்யா போரிலிருந்து வெளியேறியது (1918); ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி, ஜெர்மன் பேரரசு 1918 நவம்பரில் வீழ்ந்தன

முதல் உலகப் போரின் காரணங்கள், அகழிப் போர், முடிவு பற்றிய சுருக்கத்தை முதல் உலகப் போர்: காரணங்கள், அகழிப் போர், முடிவு கட்டுரையில் படிக்கலாம்.

அடுத்த பகுதி

பகுதி 8: கலிப்போலியும் ஓட்டோமான் போர்முனைகளும். 1914 அக்டோபரில் ஓட்டோமான் பேரரசு ஏன் ஜெர்மனியுடன் சேர்ந்தது? 1915-ல் டார்டனெல்ஸ் நீரிணையைக் கைப்பற்ற பிரிட்டிஷ், பிரெஞ்சு, ஆன்சாக், இந்தியப் படைகள் முயன்றபோது என்ன நடந்தது? முஸ்தபா கமாலின் எழுச்சி வரை அடுத்த பகுதியில் பார்ப்போம்.

மூலங்கள்