• நியூயார்க் துறைமுகத்தில், லிபர்ட்டி தீவில், சுமார் 46 மீட்டருக்கும் உயரமான செப்பு உருவம் நிற்கிறது. அதன் பிரெஞ்சு முறையான பெயர் La Liberté éclairant le monde—உலகை ஒளிரச் செய்யும் சுதந்திரம். உலகம் அதைச் சுதந்திரச் சிலை (Statue of Liberty) என்றே அழைக்கிறது. இது பிரான்ஸ் மக்களிடமிருந்து அமெரிக்க மக்களுக்கு வழங்கப்பட்ட பரிசு; 1886 அக்டோபர் 28 அன்று அர்ப்பணிக்கப்பட்டது. பின்னர் எல்லிஸ் தீவுக்கு வந்த கப்பல்களில் பயணித்த கோடிக்கணக்கான குடியேறியோர் கண்ட முதல் பெரும் சின்னமாக மாறியது.

    இந்த நீளக் கட்டுரை எடுவார் டி லாபூலேயின் யோசனை, சிற்பி ஃபிரெடெரிக் ஆகஸ்ட் பார்தோல்டி, சிலைக்குப் பிரெஞ்சு நிதி / பீடத்துக்கு அமெரிக்க நிதி, குஸ்டாவ் எய்ஃபெலின் இரும்புச் சட்டகம், சுடர்–பலகை–உடைந்த சங்கிலிகளின் அடையாளம், 1886 திறப்பு, எம்மா லாசரஸின் சொனட், 1980-கள் புதுப்பிப்பு, யுனெஸ்கோ அங்கீகாரம் ஆகியவற்றைப் பின்தொடர்கிறது. செலவு எண்கள், ஆரம்ப வருகையாளர் கணக்குகள் சில ஆதாரங்களில் வேறுபடுகின்றன; அங்கு நாங்கள் ஹெட்ஜ் செய்கிறோம்.

    லாபூலேயின் குடியரசுப் பரிசு யோசனை

    1865-இல் பிரெஞ்சு சட்ட அறிஞரும் அரசியல் சிந்தனையாளருமான எடுவார் ரெனே டி லாபூலே, அமெரிக்க உள்நாட்டுப் போரில் யூனியன் வெற்றி, 1876-இல் நெருங்கிய சுதந்திர நூற்றாண்டு, பிரான்ஸ்–அமெரிக்க நட்பு ஆகியவற்றைக் கொண்டாடும் ஒரு நினைவுச்சின்னத்தைப் பேசினார். மூன்றாம் நெப்போலியனின் இரண்டாம் பேரரசின் கீழ் பிரான்ஸில் தாராளவாத, குடியரசு மதிப்பீடுகளை ஊக்குவிக்கவும் அவர் விரும்பினார்—எனவே இச்சிலை வெறும் மரியாதைப் பரிசு மட்டும் அல்ல.

    இளம் அல்சேஸ் சிற்பி ஃபிரெடெரிக் ஆகஸ்ட் பார்தோல்டி இந்த யோசனையை ஆர்வத்துடன் ஏற்றார். பிரம்மாண்டப் பொதுச் சிற்பம் அவரது கனவு. அமெரிக்கா பயணம் அவருக்கு நியூயார்க் துறைமுகத்தையும் பெட்லோஸ் தீவையும் (1956-இல் லிபர்ட்டி தீவு எனப் பெயர் மாற்றம்) தளமாக உறுதிப்படுத்த உதவியது. முடிந்த படைப்பு துறைமுகத்துக்குள் வரும் கப்பல்களை நோக்கிச் சுடரை உயர்த்தி நிற்கும்.

    பார்தோல்டியின் வடிவ மொழி

    பார்தோல்டியின் உருவம் பத்தொன்பதாம் நூற்றாண்டு கல்விசார் சிற்ப மரபின் செவ்வியல் உடையணிந்த பெண்; ஆனால் அளவு தொழில்துறைப் பொறியியல் அளவு. உயர்த்திய வலது பாதம் முன்னேற்றத்தைக் குறிக்கிறது. பாதங்களில் உடைந்த விலங்குகள்/சங்கிலிகள்—அமெரிக்காவில் அடிமைத்தனம் ஒழிப்புடன் பிணைக்கப்பட்ட விடுதலை உருவகம். பிரபல நினைவு அந்தச் சங்கிலிகளை மென்மையாக்கவோ மறக்கவோ செய்யலாம்; அவை அசல் வடிவமைப்பின் பகுதி.

    இடது கையில் உள்ள பலகையில் அமெரிக்கச் சுதந்திரப் பிரகடனத் தேதி ரோமன் எண்களில்: JULY IV MDCCLXXVI (1776 ஜூலை 4). கிரீடத்தின் ஏழு கதிர்கள் ஏழு கடல்கள் அல்லது ஏழு கண்டங்கள் எனப் பொதுவாக விளக்கப்படுகின்றன—வழிகாட்டி நூல் உரைக்கு ஆதாரம் எப்போதும் சமமல்ல என்றாலும், இந்த விளக்கம் பாரம்பரியமாக நிலைத்துவிட்டது.

    பிரான்ஸ் சிலைக்குப் பணம்; அமெரிக்கா பீடத்துக்கு

    1870-களின் நடுப்பகுதியிலிருந்து பிரான்கோ–அமெரிக்க யூனியனும் தொடர்புடைய குழுக்களும் இதை இணை சந்தாத் திட்டமாக நடத்தின: பிரெஞ்சு நன்கொடையாளர்கள் சிலைக்கு; அமெரிக்க நன்கொடையாளர்கள் பீடத்துக்கும் நிறுவலுக்கும். 1875–80 அளவில் பிரெஞ்சு நிதி திரட்டல் சுமார் 4,00,000 பிராங்குகள் எனச் சுருக்கப்படுவதுண்டு; மொத்தம் கணக்குப்படி மாறலாம். பொழுதுபோக்கு நிகழ்ச்சிகள், லாட்டரிகள், நகர முறையீடுகள் பெரும்பங்காற்றின.

    அமெரிக்காவில் வில்லியம் எம். எவார்ட்ஸ் தலைமையிலான அமெரிக்கக் குழு பீடத்தை முடிக்க சிரமப்பட்டது. பத்திரிகையாளர் ஜோசப் புலிட்சர் நியூயார்க் வேர்ல்ட் மூலம் செல்வந்தர்களை வெட்கப்படுத்தி, சிறு நன்கொடைகளைத் திரட்டினார்; நன்கொடையாளர் பெயர்களை வெளியிட்டுச் சிறு மாதிரிச் சிலைகளை விற்றார். எம்மா லாசரஸின் “தி நியூ கொலாசஸ்” சொனட் (1883 நவம்பர் 2) பீட நிதி நெருக்கடியின் படைப்பு; பின்னாள் குடியேற்ற நினைவின் படைப்பு மட்டும் அல்ல.

    சிலை+பீட இணைச் செலவு 1880-கள் டாலரில் சுமார் $3,00,000 முதல் $6,00,000 வரை எனப் பரந்த மதிப்பீடு உண்டு—கணக்கியல் வரிசைகளும் பின்னாள் மாற்றுகளும் வேறுபடுவதால். “இன்றைய மில்லியன்கள்” எண்களை அளவுரு எடுத்துக்காட்டாகவே பார்க்கவும்; தணிக்கை முடிவாக அல்ல.

    எய்ஃபெலின் இரும்பு எலும்பும் செப்புத் தோலும்

    தெரியும் சிலை செப்புத் தகடுகள் மீது இரும்புச் சட்டகம். முதல் முதன்மைப் பொறியாளர் யூஜென் வியோலெ-லெ-டக் இறந்த பிறகு, கட்டமைப்புச் சிக்கல் குஸ்டாவ் எய்ஃபெல் நிறுவனத்துக்குச் சென்றது. எய்ஃபெலும் பொறியாளர்களும் உள் தூணும் இரண்டாம் நிலை ஆர்மேச்சரும் வடிவமைத்தனர்; மெல்லிய செப்புத் தோல் வெப்பத்துடனும் காற்றுடனும் சிறிது நகர முடியும்—பின்னாள் வானளாவிகளில் பிரபலமான திரைச்சுவர் தர்க்கத்தின் முன்னோடி.

    நேஷனல் பார்க் சர்வீஸ் எண்கள்: சிலை உயரம் 151 அடி 1 அங்குலம் (சுமார் 46.05 மீ), பீடம் சுமார் 154 அடி (46.93 மீ), மொத்தம் சுமார் 305 அடி (சுமார் 93 மீ). சிலை எடை மதிப்பீடு சுமார் 5,60,000 பவுண்டுகள் (சுமார் 2,54,000 கிலோ), அதில் செப்பு சுமார் 1,79,200 பவுண்டுகள் (81,300 கிலோ); பீடம் இன்னும் மிக எடை அதிகம். கிரீடத்துக்குத் தரையிலிருந்து 377 படிகள்.

    பீடக் கட்டிடக்கலை ரிச்சர்ட் மாரிஸ் ஹன்ட். தீவின் அடித்தளம்/பீடப் பொறியியலில் ஜெனரல் சார்லஸ் பி. ஸ்டோன் முக்கியப் பங்கு.

    சுடர், பலகை, சங்கிலிகள், ஒளி

    சுடர் அறிவொளியைக் குறிக்கிறது—லாபூலே/பார்தோல்டியின் “உலகை ஒளிரச் செய்யும் சுதந்திரம்.” இருந்தாலும் சில ஆண்டுகள் இது கலங்கரை விளக்க நிர்வாகத்தின் கீழ் துறைமுக உதவியாகவும் இருந்தது. ஆரம்ப மின்விளக்குத் திட்டங்களில் இணக்கங்கள் இருந்தன; இராணுவப் பொறியாளர்கள் சில பால்கனி வெள்ள ஒளித் திட்டங்களை எதிர்த்தனர்; சுடருக்குள் விளக்குகள் வைக்கத் துளைகள் வெட்டப்பட்டன. இன்று காணும் சுடர் 1880-கள் செப்புச் சுடர் அல்ல: 1980-கள் புதுப்பிப்பில் மேற்பகுதி தங்கமூட்டப்பட்ட நகலால் மாற்றப்பட்டது; பழைய சுடர் அருங்காட்சியகப் பொருளானது.

    உடையின் கீழ் உடைந்த சங்கிலிகள் படகுத் தட்டிலிருந்து எளிதில் தெரியாது. பிரெஞ்சு ஆதரவாளர்கள் உள்நாட்டுப் போர் கால விடுதலை/அடிமைத்தன எதிர்ப்புடன் நினைவுச்சின்னத்தை இணைத்ததால் அவை வரலாற்று முக்கியம்—ரீகன்ஸ்ட்ரக்ஷனுக்குப் பிறகு அமெரிக்க இன அரசியல் அந்த இலட்சியத்தை முழுமையாக நிறைவேற்றவில்லை என்றாலும்.

    பாரிஸ் அசெம்பிளி, கடல் பயணம், பீட நெருக்கடி

    சிலை 1870-களின் நடுப்பகுதி முதல் 1884 வரை பாரிஸில் கட்டப்பட்டது; பாகங்கள் காட்சிப்படுத்தப்பட்டன (1876 பிலடெல்பியா நூற்றாண்டுக் கண்காட்சியில் சுடர் கை; 1878 பாரிஸ் எக்ஸ்போவில் தலை). முழு அசெம்பிளிக்குப் பிறகு கப்பலுக்காகப் பிரிக்கப்பட்டது. 1885-இல் பிரெஞ்சுக் கப்பல் இசேர் மூலம் பெட்டிகள் அட்லாண்டிக் கடந்து நியூயார்க் வந்தன; பெட்லோஸ் தீவில் பீடம் முடியும் வரை சேமிக்கப்பட்டன.

    1883 முதல் ஆழ அடித்தளம், பிறகு ஹன்ட்டின் கல் பீடம்—பணம் நின்றபோதெல்லாம் வேலை நின்றது. 1885-இன் புலிட்சர் பிரச்சாரம் இடைவெளியை மூடியதாகப் பரவலாகக் கருதப்படுகிறது. 1886-இல் தீவில் மீண்டும் அசெம்பிளி செய்த ஆபத்தான வேலையில் குடியேறிய தொழிலாளர்கள் பெரும் பங்கு. அக்டோபர் 10 அன்று அதிபர் கிரோவர் கிளீவ்லாந்து சிலையையும் பீடத்தையும் அமெரிக்கக் கலங்கரை விளக்க வாரியத்தின் கீழ் வைத்தார். அர்ப்பணிப்புக்குச் சில நாட்களுக்கு முன் கட்டுமானம் முடிந்தது.

    1886 அக்டோபர் 28: அர்ப்பணிப்பு நாள்

    நியூயார்க் பிரம்மாண்ட விழா நடத்தியது—நகரின் முதல் பெரிய டிக்கர்-டேப் அணிவகுப்பு என அடிக்கடி விவரிக்கப்படுகிறது; வழியில் கூட்டம் பொதுவாக ஒரு மில்லியனுக்கும் மேல் என மதிப்பிடப்படுகிறது. மூடுபனியும் மழையும் நீரில் தெரிவுநிலையைக் குறைத்தன; நூற்றுக்கணக்கான கப்பல்கள் இன்னும் தீவைக் கடந்து செல்ல முயன்றன. தீவில் அழைக்கப்பட்ட விழா மிகச் சிறியது—சுமார் இரண்டாயிரம் பேர், பெரும்பாலும் ஆண்கள்.

    துணையின்றி வந்த பெண்களுக்குச் சீட்டு மறுக்கப்பட்டது; நியூயார்க் மாநில மகளிர் வாக்குரிமைச் சங்கத்தினர் படகு வாடகைக்கு எடுத்துத் துறைமுகத்திலிருந்து பார்த்தனர். திறப்பின்போது பார்தோல்டி பிரெஞ்சு மூவண்ணக் கொடியைச் சிலையின் முகத்திலிருந்து சற்று முன்கூட்டியே விடுவித்ததாகச் சொல்லப்படுகிறது; துப்பாக்கிகள், விசில்கள், கரவோசை—பேச்சுகள் முடியும் முன். அதிபர் கிளீவ்லாந்து அமெரிக்கா சார்பில் பரிசை ஏற்றார்.

    பிரெஞ்சு ஆதரவாளர்கள் சுட்டிக்காட்ட விரும்பிய அட்லாண்டிக் புரட்சிப் பின்னணிக்கு: அமெரிக்கப் புரட்சி. கடல் கடந்த மூலதனம்/உழைப்புக் கட்டமைப்புகளுக்கு: சூயஸ், பனாமா கால்வாய்.

    குடியேற்றச் சின்னமும் எம்மா லாசரஸும்

    எல்லிஸ் தீவு கூட்டாட்சி குடியேற்ற நிலையம் 1892-இல் திறந்தது. அதன்பின் பல தசாப்தங்கள் நீராவிக் கப்பல் பயணிகள் சிலையைக் கண்டுபிறகு செயலாக்க மண்டபங்களை அடைந்தனர். சிலையை உருவாக்கியோர் பிரான்கோ–அமெரிக்க குடியரசு நட்பைப் பேசினர்; திறந்த குடியேற்றத்தை அல்ல. துறைமுகம் ஐரோப்பிய புதியவர்களால் நிரம்பியபோது பொதுப் பொருள் மாறியது.

    லாசரஸின் “நியூ கொலாசஸ்” (“Give me your tired, your poor…”) அர்ப்பணிப்பின்போது சிலையில் பொறிக்கப்படவில்லை. 1903-இல்—லாசரஸ் இறந்த பிறகு—வெண்கலத் தகடு பீடத்துக்குள் வைக்கப்பட்டது; அப்போதுதான் கவிதையும் சிலையும் பொது நினைவில் ஒன்றாயின. இன்று பல பார்வையாளர்கள் பார்தோல்டி அந்த வரிகளைச் செப்பில் செதுக்கினார் எனத் தவறாக நினைக்கின்றனர்.

    கலங்கரை விளக்கத்திலிருந்து தேசிய நினைவுச்சின்னம் வரை

    கலங்கரை விளக்க வாரியத்துக்குப் பிறகு பொறுப்பு போர்த் துறை வழியாகச் சென்று, 1933-இல் நேஷனல் பார்க் சர்வீஸுக்கு வந்தது. 1956-இல் பெட்லோஸ் தீவு லிபர்ட்டி தீவு ஆனது. சுதந்திரச் சிலை தேசிய நினைவுச்சின்னம் (பின்னர் எல்லிஸ் தீவு நிர்வாகத் தொடர்புகளுடன்) துறைமுகப் பரிசை நிர்வகிக்கப்படும் வரலாற்றுத் தளமாக மாற்றியது—படகுகள், சீட்டுகள், கிரீட நேர வரம்புகள்.

    சமீபத்திய NPS சுருக்கங்களில் ஆண்டு வருகை சுமார் 35–40 லட்சம் பேர்—வானிலை/மூடல்களைப் பொறுத்து. கிரீட அணுகல் கொள்ளளவு கட்டுப்பாட்டில்; பலர் தீவு, அருங்காட்சியகம், பீட நிலைகளிலேயே நிற்கின்றனர்.

    1980-கள் நூற்றாண்டு புதுப்பிப்பும் யுனெஸ்கோவும்

    1980-களின் தொடக்கத்தில் செப்புத் தோலை மையத் தூணுடன் இணைத்த இரும்பு ஆர்மேச்சர் கடுமையாக அரித்திருந்தது. அதிபர் ரொனால்ட் ரேகன், கிறைஸ்லர் தலைவர் லீ ஐயகோக்காவைச் சுதந்திரச் சிலை–எல்லிஸ் தீவு அறக்கட்டளையின் தனியார் நிதித் திரட்டலுக்குத் தலைமை தாங்கச் சொன்னார். 1984-இல் சாரக்கட்டு எழுந்தது. தோல் பழுது நீக்கம், உள் பூச்சு அகற்றல், துருப்பிடித்த கம்பிகளுக்குப் பதிலாக ஸ்டெயின்லெஸ் ஸ்டீல், புதிய தங்கமூட்டச் சுடர்—பழைய சுடர் காட்சிக்கு.

    1986 நூற்றாண்டு கொண்டாட்டங்கள் (ஜூலை 4 முதன்மை விழா உட்பட) புதுப்பிக்கப்பட்ட சிலையைக் கொண்டாடின. 2001 செப்டம்பர் 11-க்குப் பிறகு உள்ளிட்ட பாதுகாப்பு/பழுது மூடல்கள் மீண்டும் வந்துள்ளன—திறந்த துறைமுகத்தில் உள்ள வெற்றுச் செப்பு ராட்சசி சின்னமும் பாதிப்புக்குரிய கட்டமைப்பும்.

    யுனெஸ்கோ 1984-இல் சுதந்திரச் சிலையை உலகப் பாரம்பரியப் பட்டியலில் சேர்த்தது: தொழில்நுட்பச் சாதனையும் கோடிக்கணக்கான குடியேறியோருக்கு வரவேற்புச் சின்னமும். யுனெஸ்கோ மொழியும் NPS விளக்கமும் நட்பு, அறிவொளி, உடைந்த விலங்குகள் ஆகியவற்றுடன் பிந்தைய குடியேற்ற வாசிப்பையும் வலியுறுத்துகின்றன.

    காலவரிசை

    • 1865: லாபூலே அமெரிக்காவுக்கான பிரெஞ்சு விடுதலை நினைவுச்சின்ன யோசனை.
    • 1870–75: பார்தோல்டி வடிவமைப்பு; நிதிக் கட்டமைப்புகள்.
    • 1876–78: கை/தலை காட்சிகள்; நூற்றாண்டு நிதி.
    • 1880–84: பாரிஸ் முழு அசெம்பிளி; எய்ஃபெல் சட்டகம்.
    • 1883: பீட அடித்தளம்; லாசரஸ் சொனட் (நவ 2).
    • 1885: சிலை நியூயார்க் வருகை; புலிட்சர் பிரச்சாரம்.
    • 28 அக் 1886: கிளீவ்லாந்து கீழ் அர்ப்பணிப்பு.
    • 1892: எல்லிஸ் தீவு குடியேற்ற நிலையம்.
    • 1903: லாசரஸ் தகடு பீடத்தில்.
    • 1933 / 1956: NPS பொறுப்பு; லிபர்ட்டி தீவு பெயர்.
    • 1984–86: யுனெஸ்கோ பட்டியல்; நூற்றாண்டு புதுப்பிப்பு.
    • 2001 முதல்: பாதுகாப்பு மூடல்கள்; கிரீட/பீட அணுகல் படிநிலை மீள்திறப்பு.

    கட்டுக்கதை vs உண்மை

    • கட்டுக்கதை: பாரிஸ் அரசு வாஷிங்டனுக்குச் செக் எழுதிய பரிசு. உண்மை: பெரும்பாலும் பொதுச் சந்தா—சிலை பிரான்ஸில், பீடம் அமெரிக்காவில்.
    • கட்டுக்கதை: லாசரஸ் கவிதை ஆரம்பம் முதலே சிலையில். உண்மை: 1883 நிதிக்காக எழுதப்பட்டது; 1903-இல் தகடு.
    • கட்டுக்கதை: பச்சை நிறம் அசல் வண்ணப்பூச்சு. உண்மை: செப்பு இயற்கையாகவே பட்டினா ஆனது.
    • கட்டுக்கதை: பார்தோல்டி மட்டும் பொறியியல் செய்தார். உண்மை: அவர் சிற்பி; எய்ஃபெல் குழு உள் சட்டகம்; ஹன்ட் பீடம்.
    • கட்டுக்கதை: உடைந்த சங்கிலிகள் நவீன சேர்ப்பு. உண்மை: அசல் வடிவமைப்பு—விடுதலை/அடிமைத்தன ஒழிப்புடன் இணைந்தது.
    • கட்டுக்கதை: இன்றைய சுடர் 1886 முதல் மாறாதது. உண்மை: 1980-கள் புதுப்பிப்பில் மேற்சுடர் மாற்றப்பட்டது.

    அடிக்கடி கேட்கப்படும் கேள்விகள்

    சுடருக்கு ஏறலாமா? இல்லை. சுடர் பொது அணுகல் நீண்ட காலமாக மூடப்பட்டது; கிரீடம் வரம்புள்ள சீட்டு.

    எப்படிச் செல்வது? அனுமதிக்கப்பட்ட படகு மூலம் மட்டும்—பேட்டரி (மேன்ஹாட்டன்) அல்லது லிபர்ட்டி ஸ்டேட் பார்க் (நியூ ஜெர்சி).

    திடச் செப்பா? இல்லை. உள்ளே வெற்று: மெல்லிய செப்புத் தகடுகள், இரும்பு/ஸ்டீல் ஆர்மேச்சர், மையத் தூண்.

    ஏன் மேன்ஹாட்டன் அல்ல? பார்தோல்டியும் கூட்டாளிகளும் கப்பல்கள் வரும்போதே சிலையைச் சந்திக்கும் துறைமுகத் தீவைத் தேர்ந்தெடுத்தனர்.

    எய்ஃபெல் பீடக் கட்டிடக்கலைஞரா? இல்லை. ஹன்ட் பீடம்; எய்ஃபெல் குழு சிலையின் உள் சட்டகம்.

    தொடர்புடைய கதைகள்: அப்பல்லோ 11, டைட்டானிக்.

    நிறைவாக

    சுதந்திரச் சிலை பிரான்கோ–அமெரிக்க குடியரசு நட்பு மற்றும் விடுதலை வாதமாகத் தொடங்கி, சந்தாப் பணத்திலும் தொழில்துறை இரும்பிலும் கட்டப்பட்டது. துறைமுகப் புவியியலும் லாசரஸின் தாமதத் தகடும் அதை அமெரிக்கக் குடியேற்ற அஞ்சலட்டையாக்கின. புதுப்பிப்புகள் செப்பை நிறுத்தி வைக்கின்றன; நாடு கவிதையை எவ்வளவு பொருத்துகிறது என்பது அரசியல். உலோக உண்மைகள் உருவகங்களைவிட உறுதியானவை: வெற்று ராட்சசி, தேதியிட்ட பலகை, உடைந்த சங்கிலி, ஒருமுறை ஏற்கனவே மாற்றப்பட்ட சுடர், பாதங்களில் நிற்க இன்னும் படகுச் சீட்டு.

    ஆதாரங்கள்

    • யு.எஸ். நேஷனல் பார்க் சர்வீஸ்: சுதந்திரச் சிலை உண்மைகள், லிபர்ட்டி தீவு காலவரிசை, புதுப்பிப்பு வரலாறு.
    • யுனெஸ்கோ உலகப் பாரம்பரிய மையம்: சுதந்திரச் சிலை பட்டியல் (1984).
    • என்சைக்ளோபீடியா பிரிட்டானிக்கா: “Statue of Liberty.”
    • எம்மா லாசரஸ், “The New Colossus” (1883); பீடத் தகடு வரலாறு—NPS.
    • சுதந்திரச் சிலை–எல்லிஸ் தீவு அறக்கட்டளை: நூற்றாண்டு நிதி/புதுப்பிப்பு சுருக்கங்கள்.
    • 1886 அர்ப்பணிப்பு மற்றும் புலிட்சர் பீடப் பிரச்சாரம் குறித்த கால நியூயார்க் பத்திரிகைகள் (NPS வரலாறுகளில் மேற்கோள்).