உலகப் போர்கள் பகுதி 5: முதல் உலகப் போரில் இந்திய வீரர்கள்: ஃபிளாண்டர்ஸ் முதல் மெசபடோமியா வரை

இது, 1914 ஜூலை நெருக்கடி முதல் 1945-க்குப் பிந்தைய உலகம் வரை இரண்டு உலகப் போர்களின் கதையைச் சொல்லும் எங்கள் 'உலகப் போர்கள்' தொடரின் ஐந்தாம் பகுதி. இந்தத் தொடர் ஒவ்வொரு திங்கள், புதன், வெள்ளிக்கிழமையும் வெளிவரும்.

பெங்களூரு பிரிகேட் சாலையும் ரெசிடென்சி சாலையும் சந்திக்கும் இடத்தில், வாகன நெரிசலுக்கு நடுவே ஒரு கல் நினைவுத் தூண் நிற்கிறது. பலரும் கவனிக்காமல் கடந்து போகும் அந்தத் தூணில் ஆங்கிலத்தோடு தமிழிலும் எழுத்துகள் பொறிக்கப்பட்டிருக்கின்றன. முதல் உலகப் போரில் உயிரிழந்த மெட்ராஸ் முன்னோடிப் படை (Madras Pioneers) வீரர்களின் நினைவாக 1928-இல் எழுப்பப்பட்ட அந்தத் தூண், ஈராக் பாலைவனம், பாரசீகம், கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவின் கிளிமஞ்சாரோ சரிவுகள் என்று நம் ஊர் வீரர்கள் போய்ச் சேர்ந்த தொலைதூர இடங்களின் பெயர்களைச் சுமந்து நிற்கிறது.

நான்காம் பகுதியில் ஜெர்மன் போர்க்கப்பல் எம்டன் 1914 செப்டம்பரில் சென்னைக் கரையைத் தாக்கியதைப் பார்த்தோம்; போர் நம் வாசலுக்கே வந்தது. இந்தப் பகுதியில் அதற்கு நேர் எதிரான பயணம்: 'காலா பானி' (கருநீர்) எனப்பட்ட கடலைத் தாண்டுவதே சாதிக் கட்டுப்பாடுகளுக்கு எதிரானது என்று பலர் நம்பிய காலத்தில், கடல் கடந்து பிரிட்டிஷ் பேரரசுக்காகப் போரிட்ட லட்சக்கணக்கான இந்திய வீரர்களும் தொழிலாளர்களும்.

எத்தனை பேர்? எண்ணிக்கையில் ஒரு சிக்கல்

முதல் உலகப் போரில் எத்தனை இந்தியர்கள் பங்கேற்றனர் என்பதற்கு ஒரே எண் இல்லை. 1914-இல் சுமார் 1.5 லட்சமாக இருந்த இந்திய ராணுவம் 1918-க்குள் கிட்டத்தட்ட 14 லட்சமாக வளர்ந்தது என்கிறது காமன்வெல்த் போர்க் கல்லறைகள் ஆணையம் (CWGC). பிரிட்டனின் இம்பீரியல் போர் அருங்காட்சியகங்கள் (IWM) 15 லட்சம் என்று குறிப்பிடுகின்றன. எந்தக் கணக்கை எடுத்தாலும், பத்து லட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட இந்தியர்கள் வெளிநாடுகளுக்குச் சென்று பணியாற்றினர் என்பதில் மாற்றுக் கருத்து இல்லை.

இவர்கள் யாரும் கட்டாயமாகச் சேர்க்கப்படவில்லை. அன்றைய இந்திய ராணுவம் தன்னார்வத்தில் சேர்ந்த தொழில்முறைப் படை. சம்பளம், ஓய்வூதியம், குடும்ப மரபு, ஊரில் கிடைக்கும் மதிப்பு (இதை வடஇந்திய வீரர்கள் 'இஸ்ஸத்' என்றனர்) ஆகியவையே பெரும்பாலோரை ஈர்த்தன.

"போர்க்குண இனங்கள்": தென்னிந்தியா ஓரங்கட்டப்பட்ட கதை

ஒரு காலத்தில் தென்னிந்தியர்கள் பிரிட்டிஷ் இந்திய ராணுவத்தின் முதுகெலும்பாக இருந்தனர். கிழக்கிந்திய கம்பெனியின் தொடக்கப் போர்களில் சென்னை மாகாணச் சிப்பாய்கள் பெரும் பங்கு வகித்தனர். ஆனால் 1857 எழுச்சிக்குப் பிறகு, பிரிட்டிஷ் தளபதிகள் இந்தியச் சமூகங்களை "போர்க்குணம் உள்ளவை", "போர்க்குணம் அற்றவை" என்று பிரிக்கத் தொடங்கினர். சீக்கியர்கள், பஞ்சாபி முஸ்லிம்கள், பட்டான்கள், டோக்ராக்கள், நேபாளத்தின் கூர்க்காக்கள் போன்றோர் "போர்க்குண இனங்கள்" (martial races) என்று முத்திரை குத்தப்பட்டனர். 1880-களில் இந்தியப் படைத் தலைவராக இருந்த ஃப்ரெடரிக் ராபர்ட்ஸ் போன்றோர் தென்னிந்தியர்களைப் போருக்குத் தகுதியற்றவர்கள் என்று கருதினர்.

விளைவு தெளிவாகத் தெரிந்தது. சர்வதேச முதல் உலகப் போர்க் கலைக்களஞ்சியத்தில் (1914-1918-online) வெளியான ஆய்வின்படி, 1862-இல் காலாட்படையில் சுமார் 40 சதவீதம் சென்னை மாகாணத்தவர்; 1914-இல் இது சுமார் 11 சதவீதமாகச் சரிந்தது. IWM-இன் கணக்குப்படி 1914-இல் இந்திய வீரர்களில் பாதிக்கும் மேற்பட்டோர் பஞ்சாபைச் சேர்ந்தவர்கள்; மக்கள்தொகையில் வெறும் 2 சதவீதமாக இருந்த சீக்கியர்கள் ராணுவத்தில் சுமார் 20 சதவீதம்.

இன்றைய வரலாற்றாசிரியர்கள் இந்தக் கோட்பாட்டை, யார் விசுவாசமானவர்கள் என்ற பிரிட்டிஷ் அரசியல் கணக்கின் அடிப்படையில் உருவான இனவாதக் கருத்தாகவே பார்க்கின்றனர். போரே அதன் பலவீனத்தை அம்பலப்படுத்தியது. உயிரிழப்புகள் பெருகியதும், அதுவரை ஒதுக்கப்பட்ட சமூகங்களிடமும் ஆள் திரட்ட வேண்டியதாயிற்று. போருக்கு முன் ஆண்டுக்குச் சுமார் 15,000 பேர் சேர்ந்த இடத்தில், 1917-இல் மட்டும் 2.85 லட்சத்துக்கும் அதிகமான போர்வீரர்கள் சேர்க்கப்பட்டதாக இந்தியாவுக்கான அமைச்சர் எட்வின் மாண்டேகு 1918-இல் பிரிட்டிஷ் நாடாளுமன்றத்தில் தெரிவித்தார்.

மேற்கு முனையில் இந்தியப் படைப்பிரிவு

1914 ஆகஸ்டில் இந்திய ராணுவத்தை வெளிநாட்டுப் போருக்கு அனுப்ப லண்டன் முடிவு செய்தது. லாகூர், மீரட் ஆகிய இரண்டு காலாட்படைப் பிரிவுகள் சேர்ந்த "இந்தியப் படைப்பிரிவு" (Indian Corps) செப்டம்பரில் பிரான்சின் மார்செய் துறைமுகத்தில் இறங்கி, அக்டோபரிலேயே போர்முனைக்குச் சென்றது. களைத்துப் போயிருந்த பிரிட்டிஷ் படைக்கு இவர்களின் வருகை பெரும் துணையாக இருந்தது; 1914 இறுதியில் மேற்கு முனையில் இருந்த பிரிட்டிஷ் படைகளில் மூன்றில் ஒரு பங்கு இந்தியர்கள் என்கிறது IWM.

பெல்ஜியத்தின் ஈப்ரே (Ypres) நகருக்கு அருகே 1914 அக்டோபர் 31 அன்று, 129-ஆவது பலூச்சி படையணியைச் சேர்ந்த சிப்பாய் குதாதாத் கான், தன் குழுவினர் அனைவரும் வீழ்ந்த பின்னும் தனியாக இயந்திரத் துப்பாக்கியை இயக்கி ஜெர்மானியர்களைத் தடுத்தார். உயிர் பிழைத்த அவருக்கு, பிரிட்டனின் உயரிய வீரவிருதான விக்டோரியா கிராஸ் வழங்கப்பட்டது. இந்த விருதைப் பெற்ற முதல் இந்தியர் அவரே; 1911 வரை இந்தியர்களுக்கு இந்த விருதைப் பெறும் தகுதியே இல்லை என்பது குறிப்பிடத்தக்கது.

வெப்ப மண்டலத்துக்கான பருத்திச் சீருடைகளுடன், தண்ணீர் தேங்கிய அகழிகளில் ஐரோப்பியக் குளிர்காலத்தைக் கழித்த அந்த வீரர்கள், 1915 மார்ச் 10-13 தேதிகளில் நடந்த நியூவ் ஷப்பல் (Neuve Chapelle) போரில் தாக்குதல் படையில் பாதி வரை இருந்தனர். அதன் பிறகு இரண்டாம் ஈப்ரே போர், ஒபேர்ஸ், ஃபெஸ்துபெர், லூஸ் என்று 1915 முழுவதும் கடும் சண்டைகள். 1915 டிசம்பரில் இந்தியக் காலாட்படை மத்தியக் கிழக்குக்கு மாற்றப்பட்டது.

காயமடைந்த வீரர்கள் இங்கிலாந்தின் பிரைட்டன் நகருக்கு அனுப்பப்பட்டனர். இந்திய பாணியில் கட்டப்பட்ட ராயல் பெவிலியன் அரண்மனை மருத்துவமனையாக மாற்றப்பட்டு, 2,300-க்கும் மேற்பட்ட இந்திய நோயாளிகளுக்குச் சிகிச்சை அளித்தது. ஒவ்வொரு மதத்தவருக்கும் சாதியினருக்கும் ஏற்ப ஒன்பது தனிச் சமையலறைகள், தனி நீர் வசதி, சீக்கியர்களுக்குக் கூடாரக் குருத்வாரா ஆகியவை அமைக்கப்பட்டன. வீரர்கள் ஊருக்கு எழுதிய கடிதங்கள் தணிக்கை செய்யப்பட்டன; அவற்றின் மொழிபெயர்ப்புகள் இன்று பிரிட்டிஷ் நூலகத்தில் உள்ளன. "பருவமழை போல் குண்டுகள் பொழிகின்றன" என்று ஒரு வீரர் எழுதியதாக சசி தரூர் BBC-யில் மேற்கோள் காட்டியுள்ளார்.

மெசபடோமியா முதல் கிழக்கு ஆப்பிரிக்கா வரை

பெரும்பாலான இந்திய வீரர்கள் போரிட்டது ஐரோப்பாவில் அல்ல; ஜெர்மனியின் கூட்டாளியான ஓட்டோமான் (துருக்கிப்) பேரரசுக்கு எதிராகத்தான்.

• மெசபடோமியா (இன்றைய ஈராக்): எண்ணெய் வயல்களைப் பாதுகாக்க 1914 நவம்பரில் இந்தியப் படை பஸ்ராவைக் கைப்பற்றியது. IWM-இன் வார்த்தைகளில், இந்தப் போர்முனை "பெரும்பாலும் இந்திய வீரர்களால் நடத்தப்பட்டது." அவசரமான பாக்தாத் முன்னேற்றம், குட் அல்-அமாரா முற்றுகையிலும் 1916 ஏப்ரல் சரணடைவிலும் முடிந்தது (குட் பற்றி 13-ஆம் பகுதியில் விரிவாகப் பார்ப்போம்). பின்னர் 1917 மார்ச் 11 அன்று பாக்தாத் கைப்பற்றப்பட்டது.
• கிழக்கு ஆப்பிரிக்கா: 1914 நவம்பரில் இன்றைய தான்சானியாவின் டாங்கா துறைமுகத்தில் இறங்கிய இந்தியப் படை, ஜெர்மன் தளபதி லெட்டோ-ஃபோர்பெக்கின் சிறிய படையிடம் தோற்றது. அதன் பிறகு நோய்களும் காடுகளும் நிறைந்த நீண்ட போர் தொடர்ந்தது.
• எகிப்து: 1915 பிப்ரவரியில் சூயஸ் கால்வாயைக் கடக்க முயன்ற ஓட்டோமான் படைகளை இந்தியப் படைகள் முறியடித்தன.
• கல்லிபோலி (துருக்கி): 1915-இல் இந்தியக் காலாட்படை, மலைப் பீரங்கிப் படை, கோவேறு கழுதைப் படை ஆகியவை அங்கு பணியாற்றின; ஆயிரத்துக்கும் மேற்பட்ட இந்தியர்கள் அங்கு உயிரிழந்தனர்.
• பாலஸ்தீனம்: 1918 கோடையில் ஜெனரல் ஆலன்பியின் படையில் மிகப் பெரிய பிரிவு இந்தியர்களே. 1918 செப்டம்பர் 23 அன்று ஜோத்பூர், மைசூர் குதிரைப் படைகள் ஹைஃபா நகரைக் கைப்பற்றின.

மெட்ராஸ் முன்னோடிகளும் சாப்பர்களும்

"போர்க்குணம் அற்றவர்கள்" என்று ஒதுக்கப்பட்டாலும், சென்னை மாகாணத்தின் சில படையணிகள் போரின் கடினமான பணிகளைச் சுமந்தன. அவற்றில் முக்கியமானவை மெட்ராஸ் முன்னோடிப் படையணிகள் (61-ஆவது, 64-ஆவது, 81-ஆவது Pioneers). சென்னை கோட்டை புனித ஜார்ஜில் உருவாக்கப்பட்ட இந்தப் படையின் மையம் பின்னர் பெங்களூருக்கு மாறியது; 1933-இல் இது கலைக்கப்பட்டு மெட்ராஸ் சாப்பர்ஸ் படையுடன் இணைக்கப்பட்டது. சாலைகள், பாலங்கள், அகழிகள் அமைப்பதோடு சண்டையிலும் ஈடுபடுவதுதான் முன்னோடிப் படையின் வேலை.

தொடக்கத்தில் குறிப்பிட்ட பெங்களூரு நினைவுத் தூண், முதல் உலகப் போரில் உயிரிழந்த இந்தப் படையின் 449 வீரர்களின் நினைவாக எழுப்பப்பட்டது என்கிறது இந்தியன் எக்ஸ்பிரஸ். குட் அல்-அமாரா, பாக்தாத், பாரசீகம், வடமேற்கு எல்லைப்புறம், பலுசிஸ்தான், கிழக்கு ஆப்பிரிக்கா என்று அவர்கள் போரிட்ட இடங்கள் அதில் பொறிக்கப்பட்டுள்ளன. கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவில் மட்டும் 61-ஆவது முன்னோடிப் படையணியைச் சேர்ந்த 4 பிரிட்டிஷ் அதிகாரிகள், 8 இந்திய அதிகாரிகள், 223 வீரர்கள் உயிரிழந்ததைத் தூணின் ஒரு பக்கம் ஆங்கிலத்திலும் தமிழிலும் பதிவு செய்கிறது. சென்னையில் பிறந்த ஒரு படையின் தமிழ்த் தொடர்புக்கு அந்தத் தமிழ் எழுத்துகளே சான்று.

இன்னொரு முக்கியப் படை, பெங்களூருவைத் தளமாகக் கொண்ட மெட்ராஸ் சாப்பர்ஸ் அண்ட் மைனர்ஸ் (பொறியியல் படை). பாலம் கட்டுதல், கண்ணிவெடி, சுரங்கப் பணிகளில் தேர்ந்த இந்தப் படை பிரான்சிலும் ஈராக்கிலும் பணியாற்றியது; 1920-இல் வெளியான அதன் படையணி வரலாற்று நூலின் தலைப்பே "Q.V.O. Madras Sappers and Miners in France & Iraq 1914-1920". இன்றும் 'மெட்ராஸ் சாப்பர்ஸ்' என்ற பெயரில் இந்திய ராணுவத்தில் இந்தப் படை தொடர்கிறது.

துப்பாக்கி இல்லாத போர்வீரர்கள்: தொழிலாளர் படைகள்

போர் என்றால் துப்பாக்கி ஏந்தியவர்கள் மட்டும் அல்ல. சுமை தூக்குபவர்கள், கழுதை ஓட்டிகள், படகோட்டிகள், சாலை போடுபவர்கள், ஸ்ட்ரெச்சர் தூக்குபவர்கள் என்று 5,63,369 பேர் போரல்லாத பணிகளுக்காகச் சேர்க்கப்பட்டதாக வரலாற்றாசிரியர் ராதிகா சிங்கா தன் "The Coolie's Great War" நூலில் கணக்கிடுகிறார். 1917 முதல் இந்தியத் தொழிலாளர் படை (Indian Labour Corps) பிரான்சில் போர்க்களங்களைச் சுத்தம் செய்தது.

மெசபடோமியாவின் கொளுத்தும் வெயிலில் ரயில் பாதை அமைத்தது முதலாம் மெட்ராஸ் தொழிலாளர் படை (1st Madras Labour Corps). அதன் அதிகாரி ஒருவர், தன் ஆட்களில் பலருக்குக் காலணிகளே இல்லை, ஆளுக்கு ஒரே ஒரு கம்பளிதான் இருந்தது என்று புகார் எழுதியதை சிங்கா ஆவணப்படுத்தியுள்ளார். போர் வரலாற்றில் இவர்களின் பெயர்கள் பெரும்பாலும் இடம்பெறவில்லை; History Today இதழ் அந்த நூலுக்கான மதிப்புரைக்கு "The Invisible" (கண்ணுக்குத் தெரியாதவர்கள்) என்றே தலைப்பிட்டது.

பணமும் வாக்குறுதியும்

இந்தியா ஆட்களை மட்டுமல்ல, பணத்தையும் கொடுத்தது. 1917-இல் பிரிட்டனின் போர்ச் செலவுக்கு 10 கோடி பவுண்டு நன்கொடையாக வழங்கப்பட்டது. அதே ஆண்டு இந்தியாவில் திரட்டப்பட்ட போர்க் கடன் 3.5 கோடி பவுண்டு; முந்தைய மதிப்பீடுகள் 40 லட்சம் பவுண்டு அளவில்தான் இருந்தன என்று மாண்டேகு நாடாளுமன்றத்தில் கூறினார். கோதுமை, சணல் போன்ற பொருட்களும் அனுப்பப்பட்டன; விலைவாசி உயர்வும் வரிச் சுமையும் சாதாரண மக்களைத் தாக்கின.

போருக்கு ஆதரவு தந்தால் சுயாட்சி கிடைக்கும் என்று பல இந்தியத் தலைவர்கள் நம்பினர். அதே நேரம் சென்னையில் அன்னி பெசன்ட் தொடங்கிய ஹோம் ரூல் இயக்கம் சுயாட்சிக் கோரிக்கையை வலுப்படுத்தியது; 1917-இல் அவர் உதகமண்டலத்தில் தடுப்புக் காவலில் வைக்கப்பட்டது பெரும் எதிர்ப்பைக் கிளப்பியது. அந்தச் சூழலில், 1917 ஆகஸ்ட் 20 அன்று மாண்டேகு, நிர்வாகத்தின் ஒவ்வொரு துறையிலும் இந்தியர்களைப் படிப்படியாக இணைத்து, பேரரசின் ஒரு பகுதியாக இந்தியாவில் "பொறுப்பாட்சி" அமைப்பதே பிரிட்டனின் கொள்கை என்று அறிவித்தார். ஆனால் ஒவ்வொரு அடியின் நேரத்தையும் அளவையும் பிரிட்டனே தீர்மானிக்கும் என்ற நிபந்தனையும் அதில் இருந்தது.

1919 மாண்டேகு-செம்ஸ்ஃபோர்ட் சீர்திருத்தங்கள் மாகாணங்களில் குறைந்த அதிகாரத்தையே தந்தன. அதே ஆண்டு ரௌலட் சட்டமும், ஏப்ரல் 13 அன்று அமிர்தசரஸ் ஜாலியன்வாலா பாக் படுகொலையும் நடந்தன. போரில் செய்த தியாகத்துக்குக் கிடைத்த "பரிசு" இதுதானா என்ற கசப்பு, 1920-களின் மக்கள் இயக்கங்களுக்கு எரிபொருளானது.

கட்டுக்கதையும் சான்றும்

• கதை: தென்னிந்தியர்கள் போருக்கு ஏற்றவர்கள் அல்ல. சான்று: இது பிரிட்டிஷ் ஆட்சியாளர்களின் அரசியல் முடிவு; மெட்ராஸ் முன்னோடிகளும் சாப்பர்களும் ஈராக் முதல் கிழக்கு ஆப்பிரிக்கா வரை கடுமையான போர்முனைகளில் பணியாற்றியதற்குப் பெங்களூரு நினைவுத் தூணே சாட்சி.
• கதை: பிரான்சில் இந்திய வீரர்கள் குளிரிலும் மன உறுதியின்மையிலும் தோற்றனர். சான்று: போருக்கு முந்தைய இந்திய வீரர்கள் நன்கு பயிற்சி பெற்றவர்கள்; 1914 இறுதியில் அகழிக் கால் நோயாலும் உறைபனிக் காயத்தாலும் அவர்கள் பாதிக்கப்பட்டது பிரிட்டிஷ் வீரர்களில் பாதி அளவுதான் என்று இன்றைய வரலாற்றாசிரியர்கள் சுட்டிக்காட்டுவதாக IWM குறிப்பிடுகிறது.
• கதை: உயிரிழப்பு எண்ணிக்கை தெளிவானது. சான்று: IWM சுமார் 53,000 பேர் போரில் கொல்லப்பட்டதாகச் சொல்கிறது; நோய் உள்ளிட்ட அனைத்துக் காரணங்களாலும் 1921 வரை உயிரிழந்த சுமார் 74,000 பேரை CWGC நினைவுகூர்கிறது.

நினைவுச் சின்னங்கள்

வடக்கு பிரான்சின் நியூவ் ஷப்பலில், கல்லறை கூட இல்லாத 4,700-க்கும் மேற்பட்ட இந்திய வீரர்கள், தொழிலாளர்களின் பெயர்களைத் தாங்கிய நினைவுச் சின்னம் உள்ளது. டெல்லியின் இந்தியா கேட், முதலில் "அனைத்திந்திய போர் நினைவுச் சின்னம்" என்று அழைக்கப்பட்டது; 1931-இல் திறக்கப்பட்ட அது, 1914-1921 காலத்தில் உயிரிழந்த ஒன்றுபட்ட இந்தியாவின் சுமார் 70,000 வீரர்களுக்கான தேசிய நினைவுச் சின்னம். பிரைட்டன் அருகே பாட்சம் மலையில் உள்ள 'சத்ரி', அங்கு தகனம் செய்யப்பட்ட 53 இந்து, சீக்கிய வீரர்களை நினைவுகூர்கிறது.

இந்த வீரர்களை அனுப்பிய பேரரசின் பின்னணியை பிரிட்டிஷ் பேரரசின் எழுச்சியும் வீழ்ச்சியும் கட்டுரையிலும், போரின் முழுச் சுருக்கத்தை முதல் உலகப் போர்: காரணங்கள், அகழிப் போர், முடிவு கட்டுரையிலும் படிக்கலாம்.

ஒரே பார்வையில்

அடுத்த பகுதி

பகுதி 6: அகழிகளில் வாழ்வும் சாவும்: மேற்கு முனை. இந்தியப் படைப்பிரிவு காவல் காத்த அந்த அகழிகளுக்குள் அடுத்த பகுதியில் இறங்குவோம்: முன்வரிசை, யாருமற்ற நிலம் (no man's land), சேறு, எலிகள், அகழிக் கால் நோய், ஷெல் அதிர்ச்சி என்று அங்கு வாழ்க்கை எப்படி இருந்தது என்று பார்ப்போம்.

மூலங்கள்

• India and the First World War, Imperial War Museums
• 5 facts about Indian forces in WW1 and WW2, Commonwealth War Graves Commission
• How to find and visit Indian war dead from the world wars, Commonwealth War Graves Commission
• The Victoria Cross, National Army Museum
• WW1 and the Royal Pavilion, Brighton & Hove Museums
• Suzanne Bardgett, 'The Invisible' (review of Radhika Singha, The Coolie's Great War), History Today (2021)
• Know Your City: Bengaluru's oldest war memorial is dedicated to Madras Pioneers who died in WW1, The Indian Express (2022)
• Mr Montagu's statement, House of Commons, 6 August 1918, Hansard